ALİ LARİCANİ SUİKASTI: İSRAİL'İN "REJİMİ ÇÖKERTME" STRATEJİSİNDE KRİTİK HAMLE

İran-İsrail-ABD savaşının 19'uncu gününde, Tahran yönetiminin en güçlü isimlerinden Ali Laricani'nin öldürülmesi, çatışmaların seyrine ilişkin en çarpıcı gelişmelerden biri olarak öne çıktı. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri'nin hedef alınması, yalnızca bir suikast değil, aynı zamanda İsrail'in "rejimi içeriden çökertme" stratejisinin en somut adımı olarak değerlendiriliyor.

OPERASYONUN PERDE ARKASI: İSTİHBARAT VE PLANLAMA

İsrailli bir yetkili, saldırının "Tahran sakinlerinden son 24 saat içinde alınan istihbarat" sayesinde gerçekleştirildiğini açıkladı. Aynı kaynağa göre Laricani'nin son günlerde sık sık halka açık etkinliklerde görünmesi, kitlesel yürüyüşlere katılması ve medyaya demeç vermesi, onu "izlenebilir ve hedef alınabilir" hale getirdi.

İngiliz basınından The Guardian'ın İsrailli kaynaklara dayandırdığı habere göre operasyon, anlık bir saldırı değil, günler öncesinden planlanan bir suikasttı. İsrail istihbaratının Laricani'yi adım adım izlediği ve Tahran'da bulunduğu yerin netleşmesinin ardından saldırı emrinin verildiği ifade edildi.

Saldırının nerede gerçekleştiği konusunda farklı iddialar bulunuyor. İran medyası, Laricani'nin Tahran'ın doğusunda kızını ziyarete gittiği sırada hedef alındığını öne sürerken, bazı güvenlik kaynakları operasyonun devlet tarafından sağlanan güvenli bir tesiste gerçekleştiğini iddia ediyor. Kullanılan mühimmatın yüksek yıkım gücü, operasyonun yalnızca bir "nokta atışı" değil, maksimum tahribat hedefiyle planlandığını gösteriyor.

ALİ LARİCANİ KİMDİ? "SİSTEMİN MUTABAKAT SAĞLAYICISI"

Laricani, İran siyasetinde nadir rastlanan bir figürdü. 1957'de Irak'ın Necef kentinde, Ayetullah Humeyni'ye yakın bir ailede doğdu. Kum'da medrese eğitimi aldı, ardından üniversitede matematik ve bilgisayar bilimleri okuduktan sonra Batı felsefesi üzerine doktora yaptı. Kant, Kripke ve David Lewis üzerine kitaplar yazacak kadar entelektüel birikime sahipti.

İran-Irak Savaşı'nda Devrim Muhafızları saflarında savaştı, kültür bakanlığı ve devlet televizyonu yöneticiliği yaptı. 2008'den 2020'ye kadar Meclis Başkanlığı görevini yürüttü. 2025'te Ali Hamaney tarafından yeniden Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi'nin başına getirildi.

ABD merkezli Quincy Enstitüsü'nden Trita Parsi'ye göre Laricani, "karar alıcı olmaktan çok, sistem içindeki baş mutabakat sağlayıcı"ydı . Bu özelliği, onu hem muhafazakarların hem de pragmatistlerin güvenini kazanabilen ender isimlerden biri yapıyordu. Hindustan Times analizine göre Laricani, rejimin üç temel direği olan Devrim Muhafızları, dini liderlik ve bürokrasi arasında köprü görevi görüyordu.

Uluslararası alanda da etkili bir figürdü. Umman ve Katar gibi ülkelerle yürütülen diplomatik trafiğin mimarıydı. Savaşın arifesinde Umman'ın son dakika arabuluculuk girişiminde İran'ın müzakere parametrelerini belirleyen isim yine Laricani'ydi.

İRAN'DAN TEPKİLER: "İNTİKAM" VE "ULUSAL UYANIŞ"

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Laricani'nin öldürülmesini doğrulayarak, bunun "telafisi imkânsız büyük bir kayıp" olduğunu belirtti ve faillerin en ağır şekilde cezalandırılacağına yemin etti.

Devrim Muhafızları Ordusu'ndan yapılan açıklamada ise Laricani "seçkin bir figür, düşünür ve devrimci siyasetçi" olarak nitelendirildi. Açıklamada, "Bu büyük şehidin saf kanı, diğer şehitler gibi onur, güç ve ulusal uyanış kaynağı olacaktır" ifadeleri kullanıldı.

Saldırıda Laricani'nin oğlu Murteza, yardımcısı Ali Rıza Beyat ve birkaç koruması daha hayatını kaybetti.

MİSİLLEME DALGASI: TEL AVİV VURULDU

Laricani suikastının hemen ardından İran, misilleme saldırılarını devreye soktu. İran devlet televizyonuna göre Devrim Muhafızları, Tel Aviv'i "cluster" başlıklı füzelerle hedef aldı. Saldırıda iki kişi hayatını kaybetti, çok sayıda araç ve bina hasar gördü.

İran medyası, operasyonda Hürremşehr-4, Kadir, Emad ve Hayber Şiken füzelerinin kullanıldığını ve 100'den fazla askeri ve güvenlik hedefinin vurulduğunu iddia etti.

ULUSLARARASI BOYUT: İSRAİL'İN STRATEJİK HESAPLARI

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Laricani suikastının ardından yaptığı açıklamada, "İran halkına rejimi devirme şansı veriyoruz. Bu bir anda olmayacak, kolay olmayacak ama kararlı olursak İran halkı kaderini ellerine alacak" dedi.

Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump'la konuyu görüştüğünü ve iki ülke arasında doğrudan ve dolaylı işbirliği olduğunu da sözlerine ekledi.

Quincy Enstitüsü analistlerine göre İsrail'in Laricani suikastındaki asıl hedef, savaşı uzatmak ve ABD'nin çatışmadan erken çekilmesini engellemek. Analist Trita Parsi, "İsrailliler kesinlikle bu savaşın devam etmesini ve mümkün olduğunca uzamasını istiyor. Netanyahu'nun kendisi de 25 yıldır ABD'nin İran'la topyekûn savaşa girmesi için mücadele ediyordu" değerlendirmesinde bulundu.

Parsi'ye göre Laricani'nin ortadan kaldırılması, Trump yönetiminin savaştan "çıkış yolunu" da tıkıyor. Laricani, ateşkes müzakerelerinde ABD'nin muhatap alabileceği en rasyonel isimdi. Onun ölümü, müzakere olasılığını zayıflatıyor.

İRAN'IN YENİ LİDERİ: "ATEŞKES YOK"

İran'ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney'in, ateşkes çağrılarına kapalı olduğu bildiriliyor. Üst düzey bir İranlı yetkiliye göre Hamaney, dışişleri Bakanlığı'na iletilen "gerilimi düşürme ve ABD'yle ateşkes" önerilerini reddetti. Yetkili, Hamaney'in "ABD ve İran diz çöküp yenilgiyi kabul edene ve tazminat ödeyene kadar barış zamanı değil" dediğini aktardı.

TAHRAN'DA CENAZE TÖRENİ: HALK MEYDANLARDAYDI

Laricani için başkent Tahran'da düzenlenen cenaze töreninde on binlerce kişi sokaklara akın etti. Devrim Meydanı'nda toplanan kalabalık, "intikam" sloganları attı. Tören alanında, savaşın ilk günü öldürülen Ali Hamaney'in dev posterleri dikkat çekti.

STRATEJİK SONUÇ: REJİM KIRILGANLAŞIYOR MU?

Hindustan Times analizine göre İsrail, üst düzey suikastlarla İran rejimini "kademeli olarak dağıtmayı" hedefliyor. Ancak aynı analiz, hava saldırılarıyla rejimin devrilemeyeceğini, bunun için iç ayaklanma gerektiğini, bombalar yağarken insanların sokağa çıkmayacağını da vurguluyor.

Laricani'nin ölümü, İran'da iktidar boşluğu yaratabilir. Yerine atanması beklenen Said Celili gibi daha ideolojik bir isim, savaşın daha da uzamasına ve nükleer silaha yönelimin hızlanmasına yol açabilir. Bu senaryo, bölgesel gerilimi katlayarak artırabilir.